06.08.2025 Скопје
Додека светот ја одбележува 80-годишнината од првата употреба на нуклеарно оружје, во јапонскиот град Хирошима, кон крајот на Втората светска војна, човештвото е поблиску до тоа да види нивна повторна употреба отколку било кога во минатото, предупредуваат експертите и преживеаните.
Во Меморијалниот парк за мир во Хирошима, достоинствениците и сè помалиот број преживеани беа подготвени да го одбележат моментот кога американскиот бомбардер Б-29 го фрли атомското оружје познато како „Мало момче“ на 6 август 1945 година. Три дена подоцна, блискиот град Нагасаки беше уништен од втора американска атомска бомба.
Повеќе од 110.000 луѓе беа убиени веднаш во нападите, додека стотици илјади други загинаа од повреди и болести поврзани со зрачење во текот на годините. До ден денес, тие остануваат единствените случаи кога нуклеарно оружје е користено во војна. А сепак, ова оружје продолжува да претставува многу актуелна закана.
„Поделбите во рамките на меѓународната заедница околу нуклеарното разоружување се продлабочуваат, а сегашната безбедносна средина станува сè посериозна“, изјави јапонскиот премиер Шигеру Ишиба.
„Не ни останува многу време, додека се соочуваме со поголема нуклеарна закана од кога било“, соопшти Нихон Хиданко, јапонска организација на преживеани, која ја освои Нобеловата награда за мир минатата година за своите заложби за укинување на нуклеарното оружје.
Само во изминатата недела бевме сведоци на нуклеарните тензии меѓу Русија и САД околу инвазијата на Москва во Украина, а во последните месеци САД ги нападнаа иранските нуклеарни постројки со своите моќни конвенционални бомби во обид да ја сопрат нуклеарната програма на Техеран. Претходно, нуклеарните сили Индија и Пакистан имаа краткотраен конфликт околу долготрајното прашање за контрола на Кашмир, што можеше да доведе до опасна ескалација меѓу двете страни.
„Се гледа јасен тренд на растечки нуклеарни арсенали, заострена нуклеарна реторика и напуштање на договорите за контрола на оружјето“, рече во јуни Ханс Кристенсен, виш соработник во Програмата за оружје за масовно уништување на Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (SIPRI).
Алармантните нуклеарни трендови одиграа голема улога во Билтенот на атомските научници претходно оваа година, поместувајќи го нивниот „Часовник на судниот ден“, основан во 1947 година, поблиску од кога било до катастрофа на целата планета, 89 секунди до полноќ. Часовникот се помести само за една секунда од 90 секунди во 2024 година, но извештајот за 2025 година вели дека малата разлика не треба да биде причина за славење.
„Бидејќи светот е веќе опасно блиску до пропаст, поместувањето од дури и една секунда треба да се сфати како индикација за екстремна опасност и несомнено предупредување дека секоја секунда одложување во промената на курсот ја зголемува веројатноста за глобална катастрофа“, се вели во соопштението за медиумите.
Групата, исто така, ги зема предвид климатските промени, биолошките закани како пандемии и биолошко оружје и револуционерните технологии, како на пример, злоупотребата на вештачка интелигенција.
Експертите предупредуваат дека едно модерно нуклеарно оружје, доколку експлодира над голем град, би можело веднаш да убие милиони луѓе, а веќе постојат повеќе од 12.000 во рацете на девет нуклеарни сили – САД, Русија, Кина, Франција, Обединетото Кралство, Индија, Пакистан, Северна Кореја и Израел. Скоро сите од овие земји продолжија со интензивните програми за нуклеарна модернизација во 2024 година, надградувајќи го постојното оружје и додавајќи понови верзии, се вели во најновиот годишен извештај на SIPRI.
САД и Русија заедно поседуваат околу 90% од нуклеарното оружје во светот, но помалите нуклеарни сили го зголемуваат или планираат да го зголемат својот арсенал. Кина е на чело на растот, додавајќи околу 100 нуклеарни боеви глави годишно, тренд за кој SIPRI вели дека очекува да продолжи. Се смета дека Индија го зголемува својот фонд, а се очекува дека Велика Британија наскоро ќе го стори тоа. Во меѓувреме, Северна Кореја не покажува знаци дека се откажува од својот нуклеарен статус, а Ким Јо Џонг, сестра на лидерот Ким Џонг Ун, минатиот месец изјави дека Пјонгјанг нема да се откаже од своите боеви глави во замена за разговори со Вашингтон и Сеул.
Подготвено од М.Д.
About Author
