22.07.2025 Скопје
„Ма мојот Игор моментално поминува низ фаза. Секогаш кога ќе влезам, во собата владее тишина. Не испушта звук ниту се движи, само нежниот звук на палецот што се движи по екранот на паметниот телефон, но така е на таа возраст.“
Иако Игор е измислен лик во оваа приказна, сè поголем број родители веројатно можат да се идентификуваат со вакви настани. Лошата вест е дека можеби не е фаза, туку сериозен проблем, но добрата вест е дека може да се помогне ако реагирате навреме.
Родителите мислат дека тоа е само фаза, тинејџерски бунт или потреба за приватност. Сепак, прекумерната тишина и повлекувањето може да бидат првите знаци на сериозен проблем со сајбер малтретирањето. Сајбер-малтретирањето не е нов феномен, но неговата распространетост во светот на младите денес е алармантна. Децата често не се осмелуваат да зборуваат за проблемите затоа што се срамат или се плашат од реакцијата на своите родители и врсници. Сепак, постојат скриени знаци кои јасно можат да покажат дека нешто не е во ред.
Промените во однесувањето се првиот и најјасен предупредувачки сигнал. Дете кое некогаш било друштвено и весело, одеднаш станува повлечено, раздразливо, па дури и агресивно. Ненадејниот пад на училишниот успех, недостатокот на интерес за активности што некогаш им носеле радост и интензивната употреба или целосното избегнување на технологијата можат да бидат индикатори дека детето страда од сајбер малтретирање.
Технологијата, иако честопати е корисна алатка, во рацете на насилникот може да стане оружје што остава длабоки емоционални лузни.
Клучното прашање е како да се препознае ситуација во која на детето му е потребна помош? Прво на сите, важно е да се обрне внимание на деталите. Ако детето одеднаш престане да користи уреди или се врзе опсесивно за нив, родителите треба да застанат и да се запрашаат зошто. Прекумерното криење пред екранот, избегнувањето разговори за онлајн активности или ненадејниот гнев кога ќе се отвори темата може да бидат предупредувачки знаци.
Ова е токму моментот кога родителот треба да реагира мирно, без да напаѓа.
Првиот чекор кон решение е секогаш разговор. Но, тој мора да биде искрен и смирен, без осудување или обвинување. Целта е детето да се чувствува безбедно, разбрано и поддржано. Важно е да му дадете до знаење дека не е сам, дека помошта е достапна и дека проблемите со кои се соочува не се срамни или безнадежни. Родителите треба да го охрабрат своето дете да го сподели своето искуство, а потоа да работат заедно за да најдат решение.
За да може детето да се отвори и да почне искрено да зборува, треба да се чувствува безбедно и блиско со своите родители. Кога ќе почне да се открива и ќе почнете да забележувате јасен проблем со сајбер малтретирање, документирањето на проблемот е уште еден важен чекор.
Снимките на екранот од пораките, зачувувањето докази како што се фотографии или снимки од разговори, можат да бидат од клучно значење во случај да бидат потребни понатамошни дејствија или известување до надлежните институции. Исто така, континуираното следење на онлајн активноста на детето може да помогне во навремено идентификување на нови ситуации што би можеле да ја загрозат неговата безбедност.
Недостатокот на квалитетна комуникација во семејствата е често една од главните причини за несвесноста на родителите за проблемите со кои се соочуваат нивните деца на интернет. Според анкетата „deShame 2“ од 2024 година, повеќе од половина од родителите ретко или никогаш не разговараат со своите деца за безбедноста на интернет. Во исто време, секој трет родител никогаш не му забранил на своето дете пристап до несоодветна содржина.
Особено загрижувачки се случаите во кои децата самите споделуваат експлицитна содржина, изложени на притисок од врсници или непознати возрасни. Истражувањата покажуваат дека речиси 40 проценти од средношколците добиле сексуално експлицитна содржина на интернет, додека дури 10 проценти признале дека испраќале таква содржина, честопати до непознати лица.
Експертите советуваат родителите сериозно и отворено да пристапат кон проблемот. Потребно е да се разговара со децата за важноста на заштитата на приватноста и ризиците што ги претставува споделувањето лична содржина. Ваквите разговори треба да бидат редовни, природни и вклучени во секојдневната семејна комуникација.
Преку континуирана едукација, меѓугенерациска соработка и отворена комуникација, можно е да се намали бројот на случаи на електронско насилство. Важно е родителите да ги препознаат знаците, да го сфатат проблемот сериозно и да реагираат навремено за да спречат сериозни последици по менталното здравје на децата.
Дигиталниот свет нуди можности, но во исто време крие и ризици. Секој родител треба да биде свесен за својата одговорност во заштитата на децата од опасностите што се кријат зад екраните. Затоа е важно да бидете поддржувачки, да ги следите промените и да не ги игнорирате знаците што ги испраќаат децата.
Нивниот повик за помош често доаѓа во моменти кога сè изгледа дека е во ред, а тие забораваат дека со своите паметни телефони го имаат светот на дланка, што не е секогаш безбедно.
Подготвено од М.Д.
About Author
