29.07.2025 Скопје
По средбата со претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека конечно склучил трговски договор за европски увоз во САД.
Договорот вклучува царина од 15%, како и огромни инвестиции од страна на Европската Унија (ЕУ) во американски енергетски ресурси. Стапката од 15% е половина од она што Доналд Трамп првично се закани дека ќе ѝ го наметне на Европа. Сепак, договорот може да разочара многумина, бидејќи во мај минатата година, кога Велика Британија прифати царина од 10% во својот трговски договор со САД, голем број европски лидери го нарекоа „лош договор“.
Понатаму, не сите европски земји ќе бидат погодени на ист начин од новите царини, а некои аспекти остануваат нејасни. Британскиот весник „Гардијан“ посочува пет клучни елементи што мора да се земат предвид за да се разберат предизвиците што ги поставува новиот договор.
1. Постои неизвесност.
Во некои области, условите на новиот договор се нејасни. На пример, според Доналд Трамп, САД ќе задржат царина од 50% за челик и алуминиум, додека Урсула фон дер Лајен изјави дека царините за челик би можеле да бидат заменети со систем на квоти по новите преговори. Неизвесноста останува и во другите сектори – сè уште не е јасно какви царини ќе мора да плаќаат европските производители на вино и жестоки пијалоци во САД.
2.Договорот е раздорен во Ирска
Во Ирска, договорот е раздорен помеѓу Република Ирска и Северна Ирска, која сè уште е дел од Обединетото Кралство. Значи, додека трговците од Северна Ирска имаат корист од царина од 10% благодарение на договорот меѓу САД и Велика Британија, нивните ирски соседи сега ќе подлежат на царина од 15%.
Оваа нерамнотежа ризикува дополнително да ги комплицира веќе напнатите дипломатски преговори околу гаранциите за одржување на стабилноста на целата островска нација според Договорот од Велики петок. Тие веќе се потресени од последиците од Брегзит, а царинските аранжмани за Северна Ирска претставуваат вистинска загатка за преговарачите на ЕУ и Велика Британија. Ирскиот вицепремиер Сајмон Харис веќе изјави дека „жали“ за царината од 15%, иако го поздравува напредокот што ја намалува „неизвесноста“.
3. Доналд Трамп може да се предомисли
Според Карстен Никел, заменик-директор на британската консултантска компанија „Тенео“, договорот останува „само политички договор на високо ниво“ што не може да замени внимателно изработен трговски договор. „Ова создава ризик од разлики во толкувањето за време на имплементацијата, како што видовме веднаш по договорот меѓу САД и Јапонија“, рече Никел.
Веднаш по постигнувањето на договорот, висок функционер на американската администрација изјави во Вашингтон дека Доналд Трамп ја задржува опцијата да ги зголеми царините во иднина доколку европските земји не ги почитуваат инвестициските обврски содржани во договорот.
4. Ризици за германската индустрија
Германскиот канцелар Фридрих Мерц го поздрави новиот договор. Тој рече дека со него ќе се избегне трговски конфликт што ќе ја погодеше извозно ориентираната економија на Германија и нејзиниот автомобилски сектор. Германските производители на автомобили „Фолксваген“, „Мерцедес“ и „БМВ“ беа меѓу најтешко погодените од американските царини од 27,5% за увоз на автомобили и делови што се во сила во моментов.
Сепак, моќната германска федерација на индустриски групи, BDI, го изрази своето разочарување. „Дури и царина од 15% би имала огромни негативни последици за германската индустрија ориентирана кон извоз“, рече Волфганг Нидермарк, член на одборот на федерацијата. Влијанието на царините би можело да биде значајно за некои компании: производителот на автомобили „Фолксваген“ соопшти дека претрпел пад на профитот од 1,3 милијарди евра поради зголемувањето на американските царини.
5. Овие царини остануваат значително повисоки од историските нивоа.
Урсула фон дер Лајен го претстави договорот како „добар договор“ што ќе донесе „стабилност и предвидливост“. Сепак, првичната цел на Брисел беше договор за царини нула за нула, а царините остануваат значително повисоки од историските нивоа. „Парализирачката неизвесност е во голема мера отстранета и договорот е прифатлив за ЕУ“, рече Холгер Шмидинг, главен економист во Беренберг. „Трамп може да тврди дека асиметричниот договор е победа за него. Но, се разбира, резултатот останува лош во споредба со ситуацијата што постоеше пред да ги започне своите трговски војни“, рече Шмидинг.
Многу економисти предупредуваат дека американските потрошувачи ризикуваат да ги сносат трошоците за овие тарифи, бидејќи компаниите ги пренесуваат на конечните цени.
Подготвено од М.Д.
About Author
